توانا بود هرکه دانا بود

 

 

تحلیل و بررسی اجرای طرح ICF در خراسان جنوبی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نویسنده :  فاطمه رزاقی  معاونت توانبخشی

 

1389 –1388

 

 

مقدمه:

میلیونها نفر ازمردم جهان دچار انواع مختلف معلولیتهای فیزیکی، ذهنی و روانی هستند و به این علت توانایی آنها برای انجام فعالیتهای روزانه محدود شده است. بعضی از این افراد با این ناتوانایی‌ها متولد شده‌اند، گروه دیگر اشخاص مسنی هستند که به بیماری دیابت یا آرتریت که آنها رافلج کرده مبتلا هستند. بسیاری به علت تصادف، جنگ و یا بیماری صدمه دیده‌اند و توانایی بینایی و شنوایی، حرکت، گرفتن اشیاء با دست و یا پاسخ نسبت به محرکها در آنها کاهش یافته است.

درگذشته مواردی که باعث نقص فیزیکی و یا ذهنی می‌شد معلولیت نامیده می‌شد. درحالی که درترمینولوژی جدید و بر اساس تعاریف سازمان بهداشت جهانی این تعریف ناتوانی می‌باشد. در بحث طبقه‌بندی بین‌المللی نقص، ناتوانی و معلولیت (۱۹۸۰)ICIDH به این صورت تعریف شده‌اند:

نقص:

هرگونه کاهش یا ابنورمالیتی در ساختار یا عملکرد آناتومیکی یا فیزیولوژیکی با روانی می‌باشد، مثل نقص حرکتی، بینایی یا شنوایی به علت فلج مغزی، تصادف یا حوادث جنگ و یا بیماری.

ناتوانی:

محدودیت در توانایی شخص که متعاقب نقص ایجاد می‌شود و معمولاً اختصاصی و شخصی است.

معلولیت:

محدودیتی است که در نتیجه‌ی نقص و ناتوانی ایجاد می‌شود به طوری که فعالیت شخص در زندگی کم می‌شود که یک مشخصه‌ی شخصی نیست بلکه در رابطه با محیط زندگی می‌باشد. در واقع فرد معلول محدودیت مشارکت در جامعه را دارد و معلولیت وی در اثر عوامل محیطی افزایش می‌آید.

طبقه‌بندی بین المللی عملکرد ناتوانی و سلامت ICF”

ICF ، عناصر سلامتی و بعضی عناصر مربوط به سلامتی شناخته شده(مانند آموزش وکار)را تعریف می کند  این زمینه ها در ICF به عنوان زمینه های سلامتی و مربوط به سلامت درنظرگرفته می شوند.

این زمینه ها ،  از دیدگاه  بدن فرد و جامعه به دو فهرست اساسی تقسیم می شوند:

1- عملکرد و ساختارهای بدن 2- فعالیتها و مشارکتها . به عنوان مثال،  طبقه بندی ICFبه طور منظم ، زمینه های متفاوت گروه بندی ها  را برای یک فرد در یک موقعیت سلامتی مشخص طبقه بندی می کند. (به عنوان مثال: یک فرد با یک بیماری وناتوانی چه کار انجام می دهد یا می تواند انجام بدهد)

عملکرد عبارتی عام می باشد که همه عملکردهای بدن، شامل فعالیت ها و مشارکت فرد را در بر می گیرد.
به طور مشابه نا توانی به عنوان عبارتی عام برای آسیب ها،  محدودیت های فعالیتی یا محدودیتهای مشارکتی به کار می رود.همچنین عوامل زیستی را که با همه این ساختارهادر ارتباط است را فهرست می کند .

 ICF -دراین روش کاربر را قادر می سازد تا شرح مفید عملکرد و ناتوانی و سلامت افراد در زمینه های مختلف را گزارش کند .

 

معرفی طرح :

اجرای این طرح به صورت پایلوت دراستان در دو منطقه 1 شامل شهرستانهای بیرجند- سربیشه – خوسف- درمیان و منطقه2 شامل شهرستانهای قائن- آرین شهر-حاجی آباد-  خضری انجام شد.در این طرح  100 نفر  معلولین جدید شناسایی شده  طرح CBR که تا کنون هیچ  خدمتی به آنان ارائه نشده بود انتخاب گردیدند. در این طرح یک تیم کامل شامل فیزیوتراپ- کاردرمان-روان شناس – گفتار درمان و شنوایی شناس و تسهيلگر روستا همکاری نمودند.

 

اهدافICF

ICFیک طبقه بندی چند هدفی می باشد که برای رشته های مختلف و بخش های متفاوت طراحی شده است. اهداف مشخص به شرح زیر خلاصه می شود:

- اساس علمی برای درک و مطالعه سلامت و حالتهای مربوط به سلامت را فراهم می کند.

- زبانی مشترک برای توصیف سلامت و حالتهای مربوط به سلامت به منظور بهبودی ارتباط بین کاربران متفاوت را تامین می کند.

- مقایسه داده در کشورها، رشته ها ، خدمات و زمان سلامت را امکان پذیر می سازد.

- طرح ریزی منظم برای سیستم های اطلاع سلامتی را فراهم می کند.

 - به عنوان ابزار تحقیق، برای اندازه گیری نتایج ،کیفیت زندگی یا عوامل زیستی به کار می رود.
- به عنوان ابزاری بالینی  در ارزیابی احتیاجات ، مطابقت داشتن درمان با موفقیتهای ویژه ،  ارزیابی شغلی ، ارزیابی توانبخشی بکار میرود.

- به عنوان ابزاری سیاسی- اجتماعی در طرح امنیت اجتماعی، طرح  هاي سیاسی و اجرایی به کار میرود.

- به عنوان ابزاری  آموزشی در طرح آموزشی به کار می رود و افزایش آگاهی و اطلاع اجتماعی را در بر دارد.

 

ابزار و روش اجرا:

        - چک لیست  راهنما

- مصاحبه

- مشاهده

- توضیحات مددکار یا تسهیلگر

روش اجرا: ابتدا پرسشنامه ای متشکل از مشخصات فردی ، کدها ، برنامه های توانبخشی مبتنی بر جامعه تنظیم و در اختیار تیم توانبخشی قرار گرفت. تیم توانبخشی با حضور در روستا و دعوت از معلولین جهت شرکت در جلسه شروع به کارو.هر یک از اعضای تیم در خصوص معلول مورد نظر ارزیابی وارائه نظر نمودند. جمع بندی نظرات کارشناسان در قالب کدهاتعریف شده در فرمها ثبت و پس از آن در برنامه excel کلیه داده ها ثبت وجمع آوری گردید. سپس جهت جمع نتایج با توجه به قسمت آخر پرسشنامه  ، گزارش آماری به صورت درصدی آمده است.  

 

 

نقاط قوت :

بررسی همه جانبه و تخصصی زندگی فرد با توجه به کامل بودن تیم اجرایی

برنامه  مشخص و منظم

ارائه خدمات مناسب با توجه به نتایج حاصل از ارزیابی

اقدام به موقع جهت درمان و توانبخشی  معلولیت

ارزیابی جامع معلول باحداقل هزینه

آگاه سازی معلول و خانواده از خدمات توانبخشی

کسب اطلاعات کامل از معلول و خانواده

افزایش مشارکت معلول و خانواده

 

نقاط ضعف:

زمان زیاد  جهت اجرای طرح  .

عدم وجود اتفاق نظر کارشناسان تیم

هزینه بالاي اجرای طرح

عدم وجود تجهیزات اولیه  جهت ارزيابي  

کمبود دانش لازم

وجود جزئیات غیر ضروری و تکراری درآیتمها

افزیش سطح توقع معلول وخانواده

عدم اطلاع معلول از سوابق خود به دلایل متعدد.

 

اثرات:

1-      تشخیص به موقع نیاز

2-     مداخله واقدام به موقع

3-     پیشگیری از بروز عوارض و یا تشدید برخی معلولیتها

4-     ارزیابی جامع

5-     ارائه خدمات مناسب

6-     ارائه برنامه توانبخشي به معلول و خانواده

نتایج بدست آمده از اجراي طرح :

1- عدم کاربردی بودن  بسیاری از کدها

2- ارزیابی كامل  جوانب زندگي   معلول  (محيطي ،شخصي ،اجتماعي )

3- افزايش مشارکت شورا  ، تسهیلگر  و خانواده

 

 

پیشنهادات:

1-      تفکیک کد ها با نوع معلولیت و درجه آن

2-     خلاصه نمودن كدها ( آيتم هاي كاربردي  مدنظر قرار گيرد و کدهای غیر کاربردی  حذف گردد)

3-     كاربردي نمودن آن جهت کمیسیون پزشکی تشخیص معلولیت

4-     الزام به حضور  پزشک و مددکار در تیم به منظور اجرای مطلوب  طرح

5-     بهره مندي از تیم کارشناسی ثابت  در  اجرای طرح

6-     اخذ یک تاریخچه و شرح حال کامل از فرد

7-     تامين اعتبار لازم جهت اجرا

8-    تامين تجهيزات اوليه و لازم در ارزيابي

9-     آموزش كافي و لازم كليه سطوح اجرايي در طرح

10-    شناساندن اهميت و كاربرد  طرح 

 

 

 

منابع :

مجموعه آموزشي ستاد توانبخشي مبتني بر جامعه سازمان بهزيستي كشور